Wat zijn de vijf O’s bij zzp-inhuur?

De vijf O’s vormen een beheers- en monitoringskader voor organisaties die zelfstandigen inhuren. Een openbaar UWV-document over risico’s rond de Wet DBA noemt deze vijf onderdelen expliciet:

1. Opdracht
2. Overeenkomst
3. Omgeving
4. Ondernemerschap
5. Opdrachtvolging: handelen volgens de omschreven opdracht

Het kader is bedoeld om verantwoordelijkheden, afspraken en controles binnen een organisatie te ordenen. Ook andere publieke en private organisaties gebruiken varianten ervan. Dat maakt de vijf O’s nuttig voor de inrichting van het inhuurproces, maar nog niet tot een zelfstandige juridische norm.

De vijf O’s uitgelegd

1. Opdracht: is het werk herkenbaar als zelfstandige opdracht?

Bij de eerste O kijk je naar de inhoud, het doel en de duur van de werkzaamheden. Is duidelijk waarvoor de zzp’er wordt ingehuurd? Bestaat er een afgebakende opdracht, een resultaat of een tijdelijk probleem dat moet worden opgelost? Of vult de zelfstandige feitelijk een gewone functie binnen de organisatie in?

Een resultaatgerichte opdracht kan richting zelfstandigheid wijzen. Denk aan het implementeren van een systeem, uitvoeren van een onderzoek of begeleiden van een tijdelijk verandertraject. Alleen een functienaam met een vast aantal uren per week geeft minder duidelijkheid over het zelfstandige karakter.

• Wat moet aan het einde van de opdracht zijn bereikt?
• Hoe lang duurt de opdracht en waarom is die periode nodig?
• Verschilt het werk van het reguliere werk van werknemers?
• Is de zzp’er verantwoordelijk voor de kwaliteit van het resultaat?

Een duidelijk resultaat is geen wondermiddel. Ook een zelfstandige kan werkzaamheden verrichten zonder één tastbaar eindproduct. De aard en duur van het werk moeten altijd samen met de overige omstandigheden worden bekeken.

2. Overeenkomst: wat hebben partijen werkelijk afgesproken?

De overeenkomst beschrijft onder meer de werkzaamheden, vergoeding, aansprakelijkheid, vervanging, beëindiging en verdeling van risico’s. Zulke afspraken helpen bij het vaststellen van de rechten en verplichtingen van beide partijen.

De titel boven het contract is niet beslissend. Een document kan “overeenkomst van opdracht” heten en toch horen bij een samenwerking die alle kenmerken van een arbeidsovereenkomst heeft. De bedoeling om geen arbeidsovereenkomst te sluiten verandert de juridische kwalificatie evenmin wanneer de inhoud en uitvoering op loondienst wijzen.

Een modelovereenkomst kan ondersteuning bieden, maar alleen als deze bij de opdracht past en partijen er in de praktijk naar handelen. De Belastingdienst beoordeelt sinds september 2024 geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Bestaande goedgekeurde modellen mogen onder voorwaarden nog worden gebruikt voor opdrachten die vóór 1 januari 2030 worden afgerond.

3. Omgeving: hoe is de zzp’er ingebed in de organisatie?

Bij Omgeving kijk je naar de positie van de zzp’er binnen de organisatie. Werkt de zelfstandige op vergelijkbare wijze als werknemers? Doet diegene mee in roosters, teamoverleggen, beoordelingen en personeelsregelingen? Gebruikt de zzp’er de voorzieningen van de opdrachtgever omdat dat praktisch noodzakelijk is, of is hij volledig opgenomen in de personeelsstructuur?

• Wie bepaalt werktijden, locatie en werkwijze?
• Is de zzp’er onderdeel van een afdeling of regulier rooster?
• Wordt de zelfstandige aangestuurd en beoordeeld zoals werknemers?
• Zijn bedrijfsmiddelen of interne systemen noodzakelijk voor de opdracht?

Werken op locatie of deelnemen aan een projectoverleg betekent niet automatisch loondienst. Soms volgt dat uit de aard van het werk, de beveiliging of samenwerking binnen het project. De vraag is hoeveel zelfstandige ruimte er binnen die omstandigheden overblijft.

4. Ondernemerschap: gedraagt de werkende zich als ondernemer?

Ondernemerschap gaat verder dan een KvK-inschrijving en btw-nummer. Relevant is hoe iemand zich bij vergelijkbare opdrachten in het economisch verkeer gedraagt of kan gedragen. Denk aan het verwerven van opdrachten, onderhandelen over tarieven, investeren, profileren onder een eigen naam en dragen van commercieel risico.

Ook de vrijheid om voor andere klanten te werken kan meetellen. Eén opdrachtgever is niet automatisch verboden en er bestaat geen verplicht minimumaantal klanten. Een zeer langdurige, vrijwel voltijdse samenwerking kan wel minder ruimte overlaten om zich als ondernemer te gedragen. Lees hierover ook: mag je als zzp’er voor één opdrachtgever werken?

• Bepaalt of onderhandelt de zzp’er zelf over het tarief?
• Moet ondeugdelijk werk voor eigen rekening worden hersteld?
• Investeert de zelfstandige in kennis, middelen en acquisitie?
• Kan de zzp’er opdrachten aannemen van andere klanten?

5. Opdrachtvolging: komen opdracht en praktijk overeen?

Opdrachtvolging betekent dat gedurende de looptijd wordt gecontroleerd of de samenwerking nog overeenkomt met de opdrachtomschrijving en afspraken. Een aanvankelijk zelfstandige opdracht kan langzaam veranderen. Het project wordt verlengd, de zelfstandige neemt structurele taken over of een manager gaat steeds meer dagelijkse instructies geven.

Deze vijfde O is daardoor vooral een processtap. Niet alleen bij de start, maar ook tussentijds moet worden beoordeeld wat er werkelijk gebeurt. Leg wijzigingen vast en pas de opdracht aan wanneer doel, duur of werkwijze verandert. Blijkt de werkelijkheid structureel niet meer bij zelfstandige inhuur te passen, dan is alleen het contract aanpassen onvoldoende.

Zijn dit de vijf O’s van de Belastingdienst?

De benaming “de vijf O’s van de Belastingdienst” is misleidend. In het officiële Handboek Loonheffingen 2026 werkt de Belastingdienst met een beslis- en afwegingskader dat aansluit op artikel 7:610 van het Burgerlijk Wetboek en het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad.

Daarbij worden negen gezichtspunten genoemd:

1. De aard en duur van de werkzaamheden
2. De manier waarop werkzaamheden en werktijden worden bepaald
3. De mate waarin het werk en de werkende onderdeel zijn van de organisatie
4. De verplichting om het werk wel of niet persoonlijk uit te voeren
5. De manier waarop afspraken tot stand zijn gekomen
6. De manier waarop de beloning wordt bepaald en uitbetaald
7. De hoogte van de beloning
8. De mate waarin de werkende commercieel risico loopt
9. De mate waarin de werkende zich als ondernemer gedraagt of kan gedragen

Geen van deze punten is automatisch doorslaggevend. Het gewicht kan per opdracht verschillen. De beoordeling is daarom geen rekensom waarbij vijf of zes gunstige antwoorden vanzelf zelfstandigheid opleveren. Wil je het officiële kader praktisch toepassen, gebruik dan ook de informatie en Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie.

Hoe verhouden de vijf O’s zich tot de negen gezichtspunten?

De vijf O’s vatten meerdere juridische gezichtspunten samen. De koppeling hieronder is daarom een praktische vergelijking, geen officiële vertaaltabel.

De vijf O’s kunnen dus helpen om relevante informatie te verzamelen. Voor de uiteindelijke kwalificatie moet je terug naar het volledige wettelijke kader.

Contract en praktijk moeten bij elkaar blijven

Bij het aangaan van de opdracht stel je eerst vast welke afspraken partijen hebben gemaakt en hoe zij die uitvoeren. Daarna wordt beoordeeld of deze rechten, verplichtingen en uitvoering juridisch voldoen aan de kenmerken van een arbeidsovereenkomst.

Daarom is een eenmalige controle vooraf niet genoeg. Bespreek bij verlenging of belangrijke wijzigingen opnieuw:

• of de oorspronkelijke opdracht nog bestaat;
• welke structurele taken erbij zijn gekomen;
• wie de dagelijkse werkwijze en planning bepaalt;
• welke financiële en kwaliteitsrisico’s de zzp’er werkelijk draagt;
• of de zelfstandige nog ruimte heeft voor andere opdrachten.

Juist daarmee voegt Opdrachtvolging iets toe: de beoordeling verdwijnt niet na ondertekening in een dossier, maar loopt mee met de samenwerking. Dat verkleint het risico dat een tijdelijke opdracht ongemerkt verandert in een structurele arbeidsrelatie.