Wanneer ben je zzp’er? Dat wordt niet alleen bepaald door je KvK-inschrijving, btw-nummer of contract. De manier waarop je dagelijks samenwerkt met je opdrachtgever geeft uiteindelijk de doorslag.
De naam boven je contract is dus niet beslissend. De Belastingdienst en een rechter kijken onder meer naar je vrijheid, je ondernemersrisico, de duur van de opdracht en je positie binnen de organisatie.
Dat maakt de beoordeling soms lastig. Een opdrachtgever mag namelijk afspraken maken over het resultaat, de kwaliteit en de deadline. Dat hoort bij een zakelijke opdracht. De samenwerking wordt vooral kwetsbaar wanneer de opdrachtgever ook bepaalt hoe jij iedere dag werkt en je feitelijk behandelt als een werknemer.
Met deze zelftoets krijg je een beter beeld van je eigen situatie. Je ontvangt geen juridische garantie, maar ziet wel welke onderdelen passen bij ondernemerschap en waar het risico op schijnzelfstandigheid groter wordt.
In het kort
- Je KvK-inschrijving, btw-nummer en contract bepalen niet zelfstandig of je zzp’er bent.
- Bij de beoordeling telt het totaalbeeld van de samenwerking.
- Je staat sterker als je een afgebakende opdracht uitvoert, zelf je aanpak bepaalt en ondernemersrisico loopt.
- Dagelijkse aansturing, structurele inbedding en weinig financiële zelfstandigheid wijzen eerder op loondienst.
- Eén opdrachtgever maakt je niet automatisch schijnzelfstandig.
Wanneer ben je zzp’er volgens de praktijk?
Een echte zzp-opdracht heeft meestal een zakelijk doel. Je wordt ingehuurd om een probleem op te lossen, een resultaat te leveren of tijdelijke specialistische kennis toe te voegen.
Denk aan een webdesigner die een nieuwe webshop bouwt. De opdrachtgever bepaalt welke functies de webshop nodig heeft en wanneer deze klaar moet zijn. De webdesigner kiest zelf de techniek, maakt een planning en bepaalt hoe het ontwikkelproces wordt ingericht.
Bij een functie ligt dat anders. Je wordt dan vooral ingezet om doorlopend werkzaamheden binnen een organisatie uit te voeren. Een manager bepaalt welke taken je vandaag doet, wanneer je aanwezig moet zijn en hoe je het werk uitvoert.
In beide situaties kun je facturen sturen. Toch lijkt alleen de eerste samenwerking duidelijk op een zelfstandige opdracht.
Een bruikbare vraag is daarom:
Lever je een zelfstandig resultaat of vul je vooral een gewone plek in de organisatie op?
Dat verschil is niet altijd zwart-wit. Een interim-manager werkt bijvoorbeeld intensief binnen een organisatie. Een zelfstandig verpleegkundige moet zich aan medische protocollen houden. Een IT-specialist heeft soms toegang tot interne systemen nodig.
Die omstandigheden maken iemand niet direct werknemer. Je moet steeds kijken naar het volledige beeld.
Waarom je contract niet genoeg is
Wanneer ben je zzp’er als het contract iets anders zegt dan de praktijk? In dat geval telt vooral hoe het werk werkelijk wordt uitgevoerd. De vijf O’s bij zzp-inhuur bieden een praktische manier om opdracht, overeenkomst, omgeving, ondernemerschap en uitvoering naast elkaar te leggen. Een overeenkomst van opdracht is waardevol. Je kunt daarin afspraken vastleggen over het tarief, de looptijd, aansprakelijkheid, betaling en het gewenste resultaat.
Een contract kan de werkelijkheid alleen niet vervangen.
Staat in de overeenkomst dat je vrij bent om je werk zelf in te delen, terwijl je iedere ochtend taken van een manager ontvangt? Dan telt die dagelijkse aansturing mee.
Hetzelfde geldt voor vervanging. Een contract kan bepalen dat je een vervanger mag inschakelen. Wanneer de opdrachtgever dat in werkelijkheid nooit toestaat, is de bepaling minder overtuigend.
De praktijk moet dus aansluiten op het contract.
Dat uitgangspunt speelt ook een belangrijke rol in het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad. De maaltijdbezorgers werkten op basis van overeenkomsten van opdracht. Toch oordeelde de rechter dat sprake was van arbeidsovereenkomsten. De Hoge Raad liet dat oordeel in stand.
De vrijheid om wel of niet te werken en de mogelijkheid om een vervanger te gebruiken, waren in die zaak niet voldoende om de arbeidsrelatie als zelfstandig aan te merken.
De les voor jou is duidelijk: een juridisch nette overeenkomst helpt alleen als jullie ook werkelijk volgens die overeenkomst werken.
De negen omstandigheden die kunnen meetellen
De Hoge Raad heeft in het Deliveroo-arrest verschillende omstandigheden genoemd die bij de beoordeling kunnen worden betrokken. Het gaat onder meer om:
- de aard en duur van de werkzaamheden;
- de manier waarop het werk en de werktijden worden bepaald;
- de plaats van het werk binnen de organisatie;
- de verplichting om het werk persoonlijk uit te voeren;
- de manier waarop de afspraken tot stand kwamen;
- de manier waarop het tarief wordt bepaald en betaald;
- de hoogte van de vergoeding;
- het commerciële en financiële risico;
- de vraag of de werkende zich als ondernemer gedraagt.
Dit is geen puntenlijst waarbij vijf zelfstandige kenmerken automatisch voldoende zijn. Alle omstandigheden worden in onderlinge samenhang bekeken.
Een eigen website bewijst bijvoorbeeld niet dat je binnen een specifieke opdracht zelfstandig werkt. Een vaste werkplek bewijst andersom niet direct dat je werknemer bent.
Zelftoets: wie bepaalt hoe jij werkt?
De eerste vraag gaat over de inhoudelijke aansturing.
Bepaal jij op basis van je vakkennis hoe je de opdracht uitvoert? Dan past dat eerder bij zelfstandigheid. De opdrachtgever mag een resultaat, deadline en kwaliteitsniveau afspreken. Jij moet wel voldoende ruimte houden om je eigen methode te kiezen.
Stel dat je als zelfstandig communicatieadviseur een nieuwe contentstrategie ontwikkelt. De opdrachtgever mag aangeven welke doelgroep bereikt moet worden en wanneer de strategie klaar moet zijn. Jij bepaalt vervolgens hoe je onderzoek doet, welke middelen je adviseert en hoe je het project plant.
De situatie verandert wanneer de marketingmanager iedere ochtend losse taken geeft. Je moet dan misschien berichten plaatsen, interne presentaties maken en teksten aanpassen wanneer de manager dat vraagt. Er is geen afzonderlijk resultaat en je hebt weinig invloed op je aanpak.
Je verkoopt in dat geval niet alleen je deskundigheid. Je stelt vooral je tijd en arbeidskracht beschikbaar.
Vraag jezelf daarom af:
Krijg ik een opdracht die ik zelfstandig moet uitvoeren, of krijg ik steeds afzonderlijke werkzaamheden toegewezen? De vraag wanneer je zzp’er bent, kun je alleen beantwoorden door alle omstandigheden samen te bekijken.
Zelftoets: bepaal je zelf wanneer je werkt?
Vrijheid over je werktijd kan bij ondernemerschap passen. Je hoeft niet altijd volledig vrij te zijn. Sommige werkzaamheden moeten op een bepaald moment plaatsvinden.
Een trainer kan bijvoorbeeld niet zelf bepalen wanneer een afgesproken workshop begint. Een fotograaf moet aanwezig zijn tijdens een evenement. Een zorgprofessional werkt soms binnen vaste diensten.
De reden achter de werktijd is daarom van belang.
Een afgesproken klantoverleg om tien uur is iets anders dan een volledig rooster dat de opdrachtgever eenzijdig vaststelt. Het risico wordt groter wanneer je vaste werkdagen hebt, toestemming voor vrije dagen moet vragen en dezelfde aanwezigheidsregels volgt als werknemers.
Kijk ook naar je beschikbaarheid. Kun je een aanvullende klus weigeren wanneer deze niet binnen de oorspronkelijke opdracht valt? Of wordt verwacht dat je iedere taak aanneemt?
Een zelfstandige moet gemaakte afspraken nakomen. Dat betekent niet dat de opdrachtgever onbeperkt nieuw werk aan de opdracht mag toevoegen.
Zelftoets: ben je onderdeel van het vaste team?
Inbedding betekent dat jouw werk of positie sterk verweven raakt met de organisatie van de opdrachtgever.
Dat kan zichtbaar worden wanneer je:
- hetzelfde werk uitvoert als werknemers;
- onder dezelfde leidinggevende valt;
- volgens hetzelfde rooster werkt;
- een gewone interne functie vervult;
- structureel deelneemt aan alle teamoverleggen;
- geen duidelijk afzonderlijke opdracht hebt.
Niet ieder intern contact is een probleem. Je kunt prima samenwerken met werknemers. Soms is toegang tot een intern systeem, e-mailadres of kantoor noodzakelijk om de opdracht uit te voeren.
Het gaat vooral om je rol.
Word je tijdelijk binnengehaald om een reorganisatie te begeleiden? Dan kun je intensief met het team samenwerken en toch een zelfstandige opdracht uitvoeren.
Vervang je jarenlang een werknemer die is vertrokken? Doe je hetzelfde werk als collega’s en krijg je dezelfde dagelijkse instructies? Dan lijkt de samenwerking eerder op loondienst.
Bekijk je positie daarom door de ogen van een buitenstaander. Ziet die persoon een externe specialist met een eigen opdracht of een gewone medewerker zonder arbeidsovereenkomst?
Zelftoets: loop je werkelijk ondernemersrisico?
Ondernemen brengt risico met zich mee. Je hoeft geen personeel, bedrijfspand of grote voorraad te hebben. Ook bij een kennisbedrijf kunnen zakelijke risico’s zichtbaar zijn.
Je besteedt bijvoorbeeld onbetaalde tijd aan acquisitie en offertes. Je betaalt zelf je software, verzekeringen en opleidingen. Bij ziekte ontvang je geen vergoeding. Je loopt het risico dat een klant niet verlengt of een factuur te laat betaalt.
Ook aansprakelijkheid kan meetellen. Maak je een fout en moet je die in je eigen tijd herstellen? Ben je onder bepaalde voorwaarden verantwoordelijk voor schade? Dan draag je een vorm van ondernemersrisico.
Werken op uurbasis is niet verboden voor zzp’ers. Veel zelfstandigen factureren hun gewerkte uren. Een uurtarief vormt slechts één onderdeel van het totaalbeeld.
De situatie wordt kwetsbaarder wanneer je voor ieder beschikbaar uur betaald krijgt, nauwelijks eigen kosten hebt en geen risico draagt over het resultaat. Zeker wanneer de opdrachtgever daarnaast bepaalt waar, wanneer en hoe je werkt.
Zelftoets: kun je opdrachten weigeren of je laten vervangen?
Een ondernemer kan in beginsel bepalen welke opdrachten bij het bedrijf passen. Je kunt onderhandelen over de voorwaarden en nieuw werk weigeren.
Na het aannemen van een opdracht moet je de afspraken natuurlijk uitvoeren. De vrijheid zit vooral vóór en rondom de opdracht. Je bent niet vanzelfsprekend beschikbaar voor iedere aanvullende taak.
De mogelijkheid om je te laten vervangen kan ook meewegen. Die mogelijkheid moet dan wel echt bestaan.
Een zin in een contract is onvoldoende wanneer vervanging in de praktijk onmogelijk wordt gemaakt. De opdrachtgever mag redelijke kwaliteitseisen stellen, maar een vervanger niet zonder zakelijke reden afwijzen wanneer vrije vervanging is afgesproken.
Vervanging beslist de uitkomst bovendien niet alleen. In de Deliveroo-zaak konden bezorgers zich laten vervangen, maar bleef het totaalbeeld toch bij een arbeidsovereenkomst passen.
Zelftoets: gedraag je je buiten deze opdracht als ondernemer?
Je ondernemersgedrag buiten de afzonderlijke opdracht mag eveneens meewegen.
De Hoge Raad verduidelijkte dit in 2025 in de uitspraak over de arbeidsrelatie van Uber-chauffeurs. Er bestaat geen vaste rangorde tussen de omstandigheden. Ook je algemene positie als ondernemer kan relevant zijn.
Daarbij kun je denken aan:
- actief klanten werven;
- offertes uitbrengen;
- onderhandelen over tarieven;
- investeren in kennis en materialen;
- reclame maken voor je bedrijf;
- algemene voorwaarden gebruiken;
- meerdere opdrachtgevers bedienen.
Meerdere opdrachtgevers zijn niet verplicht. Een groot project kan tijdelijk bijna al je beschikbare tijd innemen.
Heb je één opdrachtgever, dan moeten andere zelfstandige kenmerken wel duidelijk zichtbaar blijven. Denk aan een concrete opdracht, vrijheid in de uitvoering en een eigen marktpositie.
Een professioneel LinkedIn-profiel of een website is geen wondermiddel. Je kunt zichtbaar ondernemer zijn en binnen één opdracht toch volledig als werknemer worden aangestuurd.
Andersom maakt één langdurige klant je niet automatisch werknemer. Het totaalbeeld blijft bepalend.
Bekijk meer uitleg en actualiteiten in het dossier Wet DBA.
Twee voorbeelden uit de praktijk
Duidelijke zelfstandige opdracht
In haar offerte beschrijft Sanne welke onderdelen zij oplevert. Ze onderzoekt de bestaande situatie, schrijft het nieuwe beleid en verzorgt twee trainingen. Sanne maakt zelf haar planning en bepaalt welke onderzoeksmethode ze gebruikt.
Sanne werkt als zelfstandig HR-adviseur. Een organisatie huurt haar voor vijf maanden in om een nieuw beoordelingsbeleid te ontwikkelen.
Ze werkt deels thuis en gebruikt haar eigen laptop. Om de twee weken bespreekt ze de voortgang met de opdrachtgever. Daarnaast heeft ze twee kleinere klanten.
Het totaalbeeld past bij zelfstandigheid. Sanne levert een duidelijk resultaat, organiseert haar werk zelf en gedraagt zich ook buiten deze opdracht als ondernemer.
Na de oplevering eindigt de opdracht.
Opdracht met een verhoogd risico
Mark wordt als zelfstandig HR-adviseur ingehuurd voor “tijdelijke ondersteuning van de afdeling”.
Hij werkt vier vaste dagen per week op kantoor. De HR-manager verdeelt iedere ochtend de taken. Mark behandelt personeelsvragen, voert functioneringsgesprekken en neemt deel aan alle interne vergaderingen.
Er is geen afzonderlijk project of eindresultaat. Mark moet toestemming vragen wanneer hij een dag niet werkt. Zijn opdracht wordt iedere drie maanden automatisch verlengd.
Mark stuurt facturen, maar werkt in de praktijk als een gewone medewerker van de HR-afdeling.
In dit voorbeeld wijzen de dagelijkse aansturing, de structurele werkzaamheden en de sterke inbedding richting loondienst.
Zo beoordeel je de uitkomst van de zelftoets
De zelftoets levert geen bindend juridisch oordeel op. Je kunt de antwoorden wel gebruiken om zwakke plekken te vinden.
Heb je een afgebakende opdracht, bepaal je grotendeels zelf je aanpak en draag je ondernemersrisico? Dan past het beeld eerder bij zelfstandigheid.
Is de uitkomst gemengd? Kijk dan welke onderdelen je kunt verbeteren. Misschien moet de opdracht scherper worden omschreven. Mogelijk heb je meer ruimte nodig om je eigen planning of methode te bepalen.
Lijkt bijna alles op een functie in loondienst? Dan lost een aangepaste contractzin het probleem niet op. De feitelijke samenwerking moet veranderen. In sommige gevallen is een arbeidsovereenkomst een eerlijkere en juridisch beter passende keuze.
Controleer een langdurige opdracht niet alleen bij de start. De samenwerking kan in de loop van de tijd veranderen. De Belastingdienst adviseert opdrachtgevers en opdrachtnemers daarom om regelmatig opnieuw te beoordelen of nog steeds buiten loondienst wordt gewerkt.
Handhaving op schijnzelfstandigheid in 2026
Sinds 1 januari 2025 geldt het handhavingsmoratorium niet meer. De Belastingdienst gebruikt weer de normale handhavingsregels.
Stelt de Belastingdienst schijnzelfstandigheid vast, dan kan zij direct correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen voor de loonheffingen opleggen. Naheffing kan normaal gesproken niet verder teruggaan dan 1 januari 2025. Bij kwaadwillendheid of een niet-opgevolgde eerdere aanwijzing kan een langere periode gelden.
Vanaf 1 januari 2026 kan de Belastingdienst ook vergrijpboetes opleggen. In 2026 worden volgens de actuele uitleg nog geen verzuimboetes opgelegd. Je leest de precieze regels op de pagina arbeidsrelaties en handhaving van de Belastingdienst.
Het directe financiële risico ligt bij controles vaak eerst bij de opdrachtgever. Ook jij kunt gevolgen ondervinden. Denk aan discussie over fiscale ondernemersregelingen, loon, vakantiegeld, ziekte, ontslagbescherming of pensioen.
Het rechtsvermoeden bij een laag uurtarief
Op 16 juni 2026 nam de Eerste Kamer de wet aan die een rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst invoert bij een laag uurtarief. De wet is op 29 juni 2026 gepubliceerd.
De parlementaire toelichting noemt een bedrag van minder dan 38 euro per uur, met 1 januari 2026 als peildatum. Een werkende die onder het toepasselijke bedrag verdient, kan zich op het rechtsvermoeden beroepen. De opdrachtgever moet dan aantonen dat geen arbeidsovereenkomst bestaat.
Dit is geen verbod om onder 38 euro per uur te werken. Ook ontstaat niet automatisch een arbeidsovereenkomst zodra je tarief lager is.
De ingangsdatum wordt nog bij koninklijk besluit bepaald. Ook wordt het toepasselijke bedrag bij de eerste invoering officieel vastgesteld. Controleer daarom altijd de actuele status op de pagina van de Eerste Kamer over het rechtsvermoeden op basis van het uurtarief.
Het deel van het oorspronkelijke VBAR-wetsvoorstel dat de algemene beoordeling van arbeidsrelaties moest verduidelijken, is geschrapt. Voor de algemene vraag of je zelfstandig werkt, blijven de bestaande wettelijke regels, de rechtspraak en alle feitelijke omstandigheden dus bepalend.
Zo versterk je je positie als zelfstandige
Begin met een concrete opdrachtomschrijving. Schrijf niet alleen op dat je “ondersteuning” biedt. Beschrijf welk probleem je oplost en wat je oplevert.
Een opdracht als “tijdelijke ondersteuning van het marketingteam” klinkt snel als personele inzet. “Ontwikkelen en lanceren van een nieuwe contentstrategie voor het vierde kwartaal” is duidelijker afgebakend.
Bespreek daarna de werkwijze. Welke beslissingen neem jij zelf? Welke resultaten mag de opdrachtgever controleren? Is vaste aanwezigheid echt nodig?
Let ook op aanvullend werk. Nieuwe werkzaamheden moeten niet stilzwijgend onderdeel worden van je oorspronkelijke opdracht. Bespreek de planning, vergoeding en voorwaarden opnieuw.
Zorg daarnaast dat je tarief past bij zelfstandig ondernemerschap. Je tarief moet ruimte bieden voor administratie, verzekeringen, vakantie, ziekte, pensioen, opleidingen en onbetaalde acquisitie.
Tot slot moeten je contract en je werkdag hetzelfde verhaal vertellen. Een zelfstandige overeenkomst werkt alleen wanneer je ook werkelijk zelfstandig handelt.
Veelgestelde vragen over wanneer je echt zzp’er bent
Wanneer is het verstandig om mijn opdracht te laten beoordelen?
Laat je opdracht beoordelen wanneer je langdurig voor één opdrachtgever werkt, hetzelfde werk doet als werknemers of weinig invloed hebt op je planning en werkwijze. Ook bij een laag uurtarief, platformwerk of een bemiddelingsconstructie kan juridisch of fiscaal advies verstandig zijn.
Ben ik automatisch zzp’er als ik bij de KvK sta ingeschreven?
Nee. Een KvK-inschrijving laat alleen zien dat je een onderneming hebt geregistreerd. Voor de beoordeling van je arbeidsrelatie telt vooral hoe je in de praktijk werkt. Dagelijkse aansturing, vaste werktijden en structurele inbedding kunnen erop wijzen dat je feitelijk werknemer bent.
Maakt één opdrachtgever mij schijnzelfstandig?
Nee. Er bestaat geen algemene regel die bepaalt dat je meerdere opdrachtgevers moet hebben. Eén opdrachtgever kan wel een risicosignaal zijn. Dat geldt vooral wanneer je langdurig voor deze klant werkt, weinig vrijheid hebt en nauwelijks naar buiten treedt als ondernemer.
Mag mijn opdrachtgever bepalen wanneer ik werk?
Een opdrachtgever mag afspraken maken over deadlines, bereikbaarheid en overlegmomenten. Ook kan het voor een opdracht noodzakelijk zijn dat je op bepaalde tijden aanwezig bent. Het risico neemt toe wanneer je volgens een vast personeelsrooster werkt en toestemming moet vragen voor vrije dagen.
Mag een opdrachtgever instructies geven aan een zzp’er?
Ja. Een opdrachtgever mag eisen stellen aan het resultaat, de kwaliteit en de veiligheid van het werk. Het verschil zit in de mate van aansturing. Wanneer de opdrachtgever dagelijks bepaalt hoe je het werk uitvoert, lijkt de samenwerking sneller op een arbeidsovereenkomst.
Ben ik zelfstandig als mijn contract een overeenkomst van opdracht heet?
Niet automatisch. De titel van het contract is slechts één onderdeel van de beoordeling. Wanneer je in de praktijk werkt als een werknemer, biedt de naam ‘overeenkomst van opdracht’ geen zekerheid.
Kan ik als zzp’er gewoon een uurtarief rekenen?
Ja. Werken op uurbasis is toegestaan voor zelfstandigen. Een uurtarief maakt je niet automatisch werknemer. Wel wordt gekeken naar het totale beeld, waaronder je vrijheid, ondernemersrisico, positie binnen de organisatie en de manier waarop je wordt aangestuurd.
Moet ik mij als zzp’er kunnen laten vervangen?
Vervanging kan bijdragen aan het beeld van zelfstandigheid, maar is niet verplicht of doorslaggevend. Een vervangingsbepaling telt vooral mee wanneer je in de praktijk werkelijk een geschikte vervanger kunt inzetten. Een mogelijkheid die alleen op papier bestaat, heeft weinig waarde.
Conclusie: kijk naar je werkdag en niet alleen naar je contract
Of je echt zzp’er bent, hangt niet af van je KvK-inschrijving, btw-nummer of de titel boven je overeenkomst.
De manier waarop je werkt geeft de doorslag.
Lever je een duidelijk resultaat, bepaal je zelf je aanpak en draag je ondernemersrisico? Dan staat je zelfstandige positie sterker.
Draai je langdurig mee in een team, ontvang je dagelijks instructies en vul je feitelijk een gewone functie in? Dan wordt het risico op schijnzelfstandigheid groter.
Pak daarom je agenda van de afgelopen maand. Bekijk wie jouw werkzaamheden bepaalde, hoeveel vrijheid je had en waarop je werd beoordeeld. Leg die praktijk vervolgens naast je contract.
Klopt het verhaal niet? Verander dan niet alleen de overeenkomst. Pas ook de dagelijkse samenwerking aan. Echte zelfstandigheid moet niet alleen op papier staan. Ze moet tijdens de uitvoering zichtbaar zijn.