De voorgestelde Zelfstandigenwet moet zzp’ers meer zekerheid geven over hun positie. Voor zelfstandigen in de zorg blijft de vraag hoe de nieuwe regels straks uitpakken. Zorgprofessionals werken met protocollen, vaste roosters en verplichte samenwerking. Die omstandigheden kunnen de vrijheid beperken om het werk zelf in te delen, terwijl dat juist een belangrijk onderdeel is van de voorgestelde beoordeling.
De Zelfstandigenwet ligt sinds 1 oktober ter internetconsultatie. Reageren kan tot en met 29 oktober 2026. Het kabinet wil de wet op 1 januari 2028 invoeren, maar het voorstel moet eerst nog door de Tweede en Eerste Kamer.
Twee toetsen voor zelfstandigheid
De wet introduceert een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets. De eerste kijkt naar het ondernemerschap van de zzp’er, de tweede naar de manier waarop het werk wordt uitgevoerd. Wie aan beide toetsen voldoet en ook volgens die voorwaarden werkt, krijgt meer zekerheid over zijn positie als zelfstandige.
Voor zorgprofessionals kan de werkrelatietoets ingewikkeld zijn. Zij moeten zich houden aan medische en veiligheidsprotocollen, samenwerken met collega’s en op afgesproken tijden aanwezig zijn. Dat betekent niet automatisch dat ze in loondienst werken, maar het beperkt wel hun vrijheid om werkzaamheden en werktijden zelfstandig te bepalen.
Bij een eerdere consultatie over de Zelfstandigenwet wees NBBU-Zorg al op deze spanning tussen zelfstandigheid en de dagelijkse zorgpraktijk. De organisatie vroeg om een beoordeling die rekening houdt met de specifieke wetgeving en werkomstandigheden in de zorg. Die zorgen zijn ook relevant bij het beoordelen van het huidige voorstel, al gaat het om een andere versie van de wet.
Zorgprotocollen betekenen niet automatisch loondienst
In de toelichting op het huidige wetsvoorstel staat dat het volgen van algemene kwaliteits- en veiligheidsprotocollen op zichzelf geen bewijs is van hiërarchische aansturing. Een zorgverlener kan volgens vaste medische richtlijnen werken en toch zelfstandig ondernemer zijn.
Anders ligt het wanneer een opdrachtgever ook bepaalt hoe en wanneer de werkzaamheden worden uitgevoerd. Juist dat onderscheid kan in de zorg lastig zijn, omdat werktijden, locaties en samenwerking vaak samenhangen met de zorg voor patiënten.
Het wetsvoorstel bevat geen aparte toets voor de zorgsector. Zorgprofessionals worden beoordeeld aan de hand van dezelfde criteria als andere zelfstandigen.
Geen zekerheid als niet aan beide toetsen wordt voldaan
Wie niet aan beide voorgestelde toetsen voldoet, wordt niet automatisch als werknemer aangemerkt. De arbeidsrelatie moet dan nog volgens de bestaande regels worden beoordeeld.
Voor zzp’ers en opdrachtgevers in de zorg blijft daarmee een belangrijke vraag bestaan: hoeveel ruimte biedt de nieuwe wet voor zelfstandige zorgprofessionals die gebonden zijn aan roosters, protocollen en samenwerking met andere zorgverleners?
Het antwoord hangt af van de definitieve wetstekst en de manier waarop de criteria straks worden toegepast.
Bronnen: