De voorgestelde Zelfstandigenwet moet zelfstandigen en opdrachtgevers vooraf meer zekerheid geven over werken buiten loondienst. Het wetsvoorstel introduceert twee toetsen waarmee kan worden vastgesteld of iemand als zelfstandige kan werken. Toch blijven er vragen over de praktische toepassing, onder meer over de vereiste voorzieningen voor arbeidsongeschiktheid en pensioen en de beoordeling van langdurige opdrachten.

De wet ligt sinds 1 oktober 2026 ter internetconsultatie. Reageren kan tot en met 29 oktober. De beoogde inwerkingtreding is januari 2028, maar het voorstel kan nog wijzigen tijdens de verdere behandeling.

Twee toetsen voor zelfstandigheid

Het wetsvoorstel werkt met een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets. De eerste kijkt naar de ondernemer zelf. Daarbij gelden vijf criteria: werken voor eigen rekening en risico, een deugdelijke administratie voeren, zich in het economisch verkeer als zelfstandig ondernemer gedragen en adequate voorzieningen treffen voor arbeidsongeschiktheid en pensioen.

De werkrelatietoets richt zich op de concrete opdracht. Daarbij wordt gekeken of sprake is van hiërarchische controle, hoeveel vrijheid de zelfstandige heeft om het werk en de werktijden te organiseren en of beide partijen de bedoeling hebben buiten een arbeidsovereenkomst samen te werken.

Als aan alle voorwaarden wordt voldaan, is volgens het voorstel in ieder geval geen sprake van een arbeidsovereenkomst in de zin van artikel 7:610 BW. Daarmee moet een zogeheten veilige haven ontstaan: een duidelijkere wettelijke basis om als zelfstandige te werken.

Geen verplicht minimum van drie opdrachtgevers

Het aantal opdrachtgevers kan een aanwijzing zijn voor zelfstandig ondernemerschap, maar het wetsvoorstel schrijft geen minimum van drie opdrachtgevers voor. Het gaat om de vraag of iemand zich daadwerkelijk als ondernemer gedraagt.

Dat onderscheid is relevant voor zelfstandigen die langdurig voor één opdrachtgever werken. Een langdurige opdracht hoeft op zichzelf niet te betekenen dat iemand werknemer is. Wel blijft van belang hoe de samenwerking is ingericht en uitgevoerd.

Een zelfstandige die grotendeels afhankelijk is van één opdrachtgever, kan daardoor nog steeds vragen krijgen over de mate van zelfstandigheid. De nieuwe wet moet meer duidelijkheid bieden over de beoordeling daarvan.

Voorzieningen voor arbeidsongeschiktheid en pensioen

Een ander belangrijk onderdeel van de zelfstandigentoets is de financiële verantwoordelijkheid van de ondernemer. Zelfstandigen moeten volgens het voorstel een adequate voorziening treffen tegen arbeidsongeschiktheid en een proportionele bijdrage leveren aan hun pensioenvoorziening.

De wetstekst noemt hiervoor geen vast jaarlijks bedrag. Daardoor is nog niet precies duidelijk welke voorzieningen en bedragen in alle omstandigheden voldoende zullen zijn.

Dat maakt de praktische uitwerking belangrijk. Zelfstandigen en opdrachtgevers moeten straks kunnen beoordelen of aan de voorwaarden wordt voldaan, zonder dat daarover opnieuw langdurige onzekerheid ontstaat.

De praktijk blijft bepalend

De voorgestelde veilige haven is geen vrijbrief om iedere arbeidsrelatie als zelfstandige opdracht vorm te geven. Ook de dagelijkse uitvoering moet aansluiten bij de wettelijke voorwaarden.

Wanneer een opdrachtgever bijvoorbeeld in de praktijk hiërarchische controle uitoefent of nauwelijks ruimte laat om het werk zelfstandig te organiseren, kan dat gevolgen hebben voor de beoordeling. De bedoeling die partijen in hun overeenkomst vastleggen, is dus niet voldoende.

Omgekeerd betekent het niet voldoen aan een van de voorwaarden voor de veilige haven ook niet automatisch dat sprake is van een arbeidsovereenkomst. In dat geval blijft een beoordeling aan de hand van het bestaande arbeidsrecht nodig.

Meer zekerheid, maar nog geen definitieve regels

Met de Zelfstandigenwet willen de initiatiefnemers een einde maken aan de onzekerheid die zelfstandigen en opdrachtgevers al jaren ervaren. Het voorstel moet duidelijker maken onder welke voorwaarden samenwerken buiten loondienst mogelijk is.

Of die duidelijkheid er daadwerkelijk komt, hangt mede af van de verdere uitwerking van de criteria en de toepassing ervan in de praktijk. Voorlopig gaat het om een wetsvoorstel en veranderen de bestaande regels voor het beoordelen van arbeidsrelaties nog niet.

Bronnen:

Rijksoverheid — Zelfstandigenwet biedt meer duidelijkheid en erkenning voor zzp’ers

Internetconsultatie.nl — Voorstel van wet Zelfstandigenwet

Internetconsultatie.nl — Memorie van toelichting Zelfstandigenwet