Wie in Nederland verzekerd is voor de AOW bouwt in beginsel AOW-rechten op. Hoeveel AOW je later ontvangt, hangt onder meer af van het aantal verzekerde jaren en je leefsituatie. Zelfstandig ondernemen levert niet automatisch aanvullend werkgeverspensioen op. Daarom moet je naast de AOW zelf bepalen welk inkomen je na je werkzame leven wilt hebben.
AOW is de basis, geen volledig pensioenplan
Begin met een overzicht van eerder opgebouwde rechten uit loondienst, spaargeld, schulden en verwachte woonlasten. Een ondernemer van veertig die al tien jaar werknemerspensioen heeft, heeft een andere uitgangspositie dan iemand die al twintig jaar uitsluitend zelfstandig werkt.
Lijfrente: fiscaal pensioen opbouwen
Je kunt aanvullend pensioen opbouwen via een lijfrenteverzekering, lijfrenterekening of lijfrentebeleggingsrecht. Een inleg kan aftrekbaar zijn in box 1 als je aan de wettelijke voorwaarden voldoet en voldoende jaarruimte of reserveringsruimte hebt. Het ingelegde bedrag is bestemd voor een latere uitkering; geld voortijdig opnemen kan fiscaal nadelig zijn.
Bereken je jaarruimte met het hulpmiddel van de Belastingdienst. De jaarruimte van een jaar hangt samen met de inkomens- en pensioenopbouwgegevens van het vorige jaar. Ongebruikte ruimte uit eerdere jaren kan onder voorwaarden via reserveringsruimte worden benut. Stort niet zomaar een bedrag omdat een aanbieder een belastingvoordeel belooft.
Sparen en beleggen buiten de pensioenregeling
Je kunt ook vrij sparen of beleggen. Dat geld blijft doorgaans flexibeler beschikbaar, bijvoorbeeld voor een tijdelijke inkomensdaling of een investering. Daar staat tegenover dat het niet automatisch dezelfde fiscale behandeling en pensioenbescherming heeft als een gekwalificeerde lijfrente. Bij beleggen bestaat bovendien marktrisico.
Maak onderscheid tussen een noodbuffer en langetermijnvermogen. Een pensioenpot die je volgende maand nodig hebt voor de btw of huur is geen betrouwbare pensioenvoorziening. Kijk naar je beleggingshorizon, kosten, risico en spreiding in plaats van uitsluitend naar verwachte rendementen.
Vrijwillig pensioenfonds of voortzetting
Sommige beroepsgroepen kennen verplichte pensioenregelingen, ook voor zelfstandigen. Voor voormalige werknemers kan het pensioenfonds soms vrijwillige voortzetting van de eerdere regeling aanbieden. Die mogelijkheid en de voorwaarden verschillen per fonds. Er bestaan daarnaast collectieve initiatieven waarin zelfstandigen vrijwillig pensioen kunnen opbouwen.
Controleer het aanbod bij je oude pensioenuitvoerder kort na het beëindigen van loondienst. Let op termijnen voor aanmelden, de volledige premie die je zelf moet betalen en de vraag of nabestaanden- of arbeidsongeschiktheidsdekking is inbegrepen. Een vrijwillige voortzetting is niet per definitie goedkoper dan zelf een lijfrente regelen.
Hoe bepaal je een passende inleg?
Bereken eerst wat je later naar verwachting nodig hebt en welke inkomsten je dan al hebt. Maak vervolgens verschillende scenario’s: lage winst, gemiddelde winst en een jaar waarin je tijdelijk weinig kunt inleggen. Een vaste maandelijkse inleg kan handig zijn, maar moet passen bij de liquiditeit van de onderneming.
Praktijkvoorbeeld: een consultant reserveert €350 per maand voor pensioen. Als er daarnaast nog geen noodbuffer is en de belastingen slechts globaal zijn berekend, is die inleg mogelijk te hoog. De volgorde is daarom belangrijk: eerst zicht op belasting, buffer en verzekeringsrisico’s, daarna een duurzame pensioenstrategie. Lees ook onze uitleg over verzekeringen.
Van pensioenvermogen naar besteedbaar inkomen
Begin bij het gewenste netto-inkomen na de pensioendatum en zet daar AOW, pensioenrechten uit loondienst, lijfrente-uitkeringen, partnerrechten en schulden tegenover. Een pensioenpot van €250.000 zegt weinig zonder inzicht in het aantal jaren waarover je die wilt gebruiken en de risico’s die je kunt dragen.
Een lijfrentestorting kan fiscaal aftrekbaar zijn binnen de jaarruimte of reserveringsruimte, terwijl de uitkering later belast is. Vergelijk daarom meer dan het belastingvoordeel bij inleg: kijk naar productkosten, opnamebeperkingen, nabestaandenrechten en het uitkeringsregime. Een vrije beleggingsrekening biedt andere flexibiliteit en belastingregels.
Een pensioenstrategie bij sterk wisselende ondernemingswinst
Een zelfstandige met seizoensgebonden inkomsten hoeft niet iedere maand exact hetzelfde pensioenbedrag in te leggen. Een periodieke beoordeling op basis van de verwachte jaarwinst kan beter passen, mits er voldoende discipline is om de ruimte daadwerkelijk te benutten. Bepaal eerst welke inleg fiscaal aftrekbaar is en of er liquiditeit overblijft voor belastingbetalingen, bedrijfsinvesteringen en een noodbuffer.
Controleer bij een overgang van loondienst naar ondernemerschap ook de nabestaandendekking. Een regeling waarin eerder partnerpensioen was verzekerd kan na uitdiensttreding anders werken. Het verlies van die dekking kan financieel belangrijker zijn dan een paar tienden procent verschil in beleggingskosten. Een compleet pensioenplan kijkt naar het inkomen tijdens de oude dag én naar de gevolgen van overlijden vóór pensionering.
Bescherm het plan tegen onregelmatig inkomen en inflatie
Bij het bepalen van de inleg hoort niet alleen het gewenste pensioenbedrag, maar ook de koopkracht daarvan. Een nominale uitkering die over twintig jaar begint, kan minder waard zijn dan hetzelfde bedrag nu. Vergelijk scenario’s met verschillende rendementen, kosten en inflatie, zonder uit te gaan van één gegarandeerde groei. Een hoge verwachte rendementsgrafiek is geen vervanging voor een risicoprofiel.
Bekijk daarnaast de gevolgen wanneer je eerder moet stoppen met werken dan gepland. Een pensioenvoorziening die pas rond de AOW-leeftijd beschikbaar komt, lost een inkomensprobleem op je zestigste niet altijd op. Een aparte vrij opneembare buffer of een passende arbeidsongeschiktheidsdekking kan dan essentieel zijn.
Bronnen en verdere informatie
Rijksoverheid – pensioen voor zelfstandigen · Belastingdienst – jaarruimte · Belastingdienst – aftrekken lijfrentepremies